Lithi-1

Το στίγμα του συγγραφέα δεν είναι τίποτα περισσότερο από τη μοναδικότητα της απουσίας του, έλεγε ο Φουκώ. Κατά το παιχνίδι της γραφής, ο συγγραφέας, αναλαμβάνει το ρόλο του νεκρού· μας κληροδοτεί μόνο τις στάχτες του (Τέχνη). Η γλώσσα εγκλείεται σε μια ριζοσπαστική μόνωση, επιβεβαιώνει την απόκρημνη ύπαρξή της, δεν έχει να πει τίποτε άλλο από το εαυτό της. Ο συγγραφέας μιλάει με τις στάχτες του. Ίσως γιατί δεν παύει να εξαλείφεται ο ίδιος από την γλώσσα, όπως ο Μαλαρμέ που έφτανε στο σημείο να μην θέλει να παρουσιάζεται μέσα σ’ αυτήν παρά μόνο ως εκτελεστής μέσα σε μια καθαρή τελετουργία του Βιβλίου όπου ο λόγος θα συνετίθετο από μόνος του.

 

Πέντε θεατρικοί μονόλογοι αποτελούν τη Λήθη του Δημήτρη Δημητριάδη. Πέντε φωνές, σώματα, στόματα, μιλούν. Αρχίζουν, τελειώνουν, και κάθε φορά είναι η πρώτη, και κάθε φορά είναι η τελευταία. Ο λόγος του κοφτός, επαναληπτικός, κυκλικός. Σαν να προσπαθεί να εντοπίσει τον χώρο που έμεινε κενός, να βρει τις λέξεις που πρέπει να πει για να πει αυτό που θέλει αλλά δεν μπορεί. Σαν να ακολουθεί την κατανομή των διάκενων και των ρηγμάτων για να δει πέρα απ’ τα όρια και τις μορφές του ειπωμένου.

 

Στον πρώτο μονόλογο («Ήττα»), ο συγγραφέας θέλει να φτάσει στην καρδιά του ύπνου εκεί που όλα τελειώνουν. Ο αιώνας των επαναστάσεων τελείωσε άδοξα. Ο κόσμος δεν άλλαξε, ο άνθρωπος που νόμιζε πως τα μπορούσε όλα δεν τα κατάφερε. Χαμένος, ηττημένος, απονενοημένος, πρέπει να το παραδεχθεί, να το αποδεχθεί· Ηττήθηκα, και όλα είναι όλα. Μπαίνουμε στην καρδιά του ύπνου εκεί που όλα τελειώνουν, στο αδιέξοδο μιας Αρνητικής Διαλεκτικής όπου ένας ασύδοτος καπιταλισμός μας βάζει όλους στο ίδιο τσουβάλι. Όλα είναι όλα.

1-860x573Στη «Μνήμη», τον δεύτερο μονόλογο, ο Δημήτρης Δημητριάδης μας μιλά για τον άμετρο άνθρωπο της μνήμης. Τη μνήμη που μας κάνει να ζούμε. Τη μνήμη που αποκαλύπτει όλα τα αδιέξοδα, όλες τις θηριωδίες και τη σκληρότητα του πολιτισμού μας. Ένας πολιτισμός δυστυχίας που οδηγεί στο σκοτάδι. Στην εγκατάλειψη και την παραποίηση του ανθρώπου. Καμία ελπίδα και καμία προσδοκία από το παντού. Το μέτρησα το αναρίθμητο και το άφησα. Το μέτρησα και το βρήκα λειψό. Καμία παρηγοριά· ούτε απ’ τα ιερά βιβλία, ούτε από «Βασίλεια και χάριτες». Μόνο στον έρωτα , στον πόθο ως την καρδιά της τρέλας, άνευ όρων και ορίων. Το μόνο που αξίζει να θυμόμαστε. Την αγάπη από λατρεία κι από πόθο. Το αναρίθμητο ξανά του πόθου. Ίσως γιατί δεν έχουμε στο ελάχιστο απελευθερώσει τη σεξουαλικότητα μας, όπως μας έλεγε ο Φουκώ. Δεν μπορούμε να προκαλέσουμε ρήγματα στη ναρκισσιστική εικόνα που έχουμε για τον εαυτό μας. Να μετατοπισθούμε από τα όρια της Ταυτότητας προς τα όρια του Άλλου. Κι η σεξουαλικότητα είναι περισσότερο ένα ρήγμα, όχι ολόγυρά μας, για να μας απομονώσει ή για να μας χαρακτηρίσει, αλλά για να χαράξει το όριο εντός μας και να μας προσδιορίσει τους ίδιους ως όριο.

Στη «Μετάνοια» που ακολουθεί, ο Δημητριάδης με τρόπο σκληρό και συνάμα μελαγχολικό, προσπαθεί να πλήξει αυτήν την ναρκισσιστική εικόνα του ανθρώπου. Ο άνθρωπος δεν αντέχει την αλήθεια. Πεινάει και διψάει και δίνει ό,τι έχει για το ψεύδος. Αρνείται να δεχθεί πως δεν μπορεί να νικήσει τον θάνατο. Πως η ζωή αρχίζει, η ζωή τελειώνει, και όσο αβάσταχτο, οδυνηρό κι αν είναι αυτό, είναι αυτό που είναι. Ο άνθρωπος αρχίζει, ο άνθρωπος τελειώνει, και μετά τίποτα. Πρέπει να το αποδεχτούμε για να συνεχίσουμε. Πάντα θα είναι έτσι κι αν υπάρχει αλήθεια, αν υπάρχει αγάπη, είναι μέσα σ’ αυτό το πάντα. Αν δεν θέλουμε να ζούμε ψευδώς πρέπει να συμβιβαστούμε με τη θνητότητά μας, να παραδεχτούμε τα όρια μας.

Στον μονόλογο της «Τέχνης», ο Δημητριάδης είναι αδυσώπητος. Με τους ατάλαντους. Μ’ αυτούς που δεν αποδέχθηκαν την καλλιτεχνική ασημαντότητά τους κι έχασαν το πρόσωπό τους μέσα στο αλισβερίσι της καλλιτεχνικής αγοράς. Στην υποκρισία των δημόσιων σχέσεων και την ανελέητη ματαιοδοξία τους. Ο ίδιος ξεκαθαρίζει τη δική του σχέση: Έχω συναίσθηση της καλλιτεχνικής ασημαντότητάς μου, αυτό όμως δεν μ’ εμποδίζει να έχω σχηματίσει την υψηλότερη ιδέα για την τέχνη μου.  Ο Δημητριάδης στο θέμα της τέχνης είναι ελιτιστής. Είναι γιατί ο θαυμασμός του γι’ αυτήν είναι μεγάλος, αναλλοίωτος. Τοποθετεί τον εαυτό του στα όρια του μοντερνισμού. Ο καλλιτέχνης είναι μια συνείδηση που προσπαθεί να υπάρξει. Η τέχνη, μια δήλωση αυτεπίγνωσης που ξεκινά απ’ τη δυσαρμονία ανάμεσα στο εγώ του καλλιτέχνη και την κοινότητα. Μια ρήξη με τη συλλογική φωνή. Η συνείδηση δεν μπορεί ποτέ να γίνει τέχνη αλλά πρέπει να πασχίσει. Ν’ αλλάξει τα δικά της όρια, να τα μεταμορφώσει. Να φτάσει σ’ αυτό που συνεχώς απομακρύνεται. Να βρει τις λέξεις για να πει τα πράγματα. Η συνείδηση καταδικάζει το «έργο» ως ατελές. Ο συγγραφέας πεθαίνει, γίνεται στάχτη, μιλάει με τις στάχτες του. Το έργο του είναι οι στάχτες που διασκορπίζονται. Ολόκληρη η ζωή του μια απελπισμένη προσπάθεια να γνωρίσει το απερινόητο. Να συλλάβει με τις αισθήσεις του τον ίδιο τον τρόπο της γέννησης του κόσμου και των πραγμάτων, να εκφέρει τον ανήκουστο λόγο, να βρει τις λέξεις να αποδώσει αυτό το αόρατο που επενδύει το ορατό, να το θέσει σε κίνηση.

f18Και φτάνουμε στη Λήθη. Τώρα αρχίζω. Ακούστε με. Έρχομαι από πουθενά. Ο Δημητριάδης θέλει να κάνει μια καθαρή και καινούργια αρχή. Να ξεχάσουμε το παρελθόν, να αναλάβουμε τις ευθύνες μας, να επανατοποθετηθούμε. Να απορρίψουμε αυτά που κάνουν τη ζωή μας να καθηλώνεται και να επαναλαμβάνει τον εαυτό της. Να σταματήσουμε να αποθεώνουμε τη Μνήμη, αυτόν τον κινητήριο μοχλό της ιστορίας της ανθρωπότητας που μόνο πόνο και δυστυχία έχει φέρει. Όχι να ξεχάσουμε αλλά να εγκαταλείψουμε. Η Λήθη ως το μεγαλύτερο δυνατό άνοιγμα, ως ξεγύμνωμα που παραμερίζει κάθε δικλείδα ασφαλείας. Η Λήθη ως σώμα. Το σώμα ολόκληρο, ως η έκφρασή μας μέσα στον κόσμο, η ορατή μορφή των προθέσεων μας, υλικό και άυλο, ο Χάρτης του Κόσμου. Ο Δημητριάδης συνομιλεί με Μερλώ-Ποντύ. Εκείνο που κι αυτός αρνείται είναι η «σκέψη της επισκόπησης» που λησμονεί το σωματικό μας ρίζωμα, τη διφορούμενη σχέση υποδούλωσης κι ελευθερίας που μας δένει αναπόσπαστα με το είναι μας και που μας κάνει ικανούς ν’ αποδεχθούμε τη μοίρα μας. Πρέπει να καταστήσουμε φανερό το ρίζωμα του πνεύματος μέσα στο σώμα και τον κόσμο. Είμαστε σώματα. Περισσότερο τίποτα δεν μπορεί να είναι. Μην περιμένετε από πουθενά αλλού. Όλες οι χορδές εδώ μέσα. Όλες οι εκκλησίες, όλες οι λειτουργίες. Αυτό μιλάει για Θεό. Όλο το σώμα μιλάει για Θεό. Αυτό είναι ο Θεός. Το πνεύμα που αντιλαμβάνεται είναι ένα ενσαρκωμένο πνεύμα.

 

Με τη Λήθη ο Δημητριάδης κάνει μια εκ βαθέων κριτική στην Ιστορία. Αυτή την ασταμάτητη πάλη των ανθρώπων να ακουστούν πιο δυνατά απ’ το θάνατο. Αυτή την ασταμάτητη αγωνία τους να μείνουν αλησμόνητοι, να τους θυμούνται. Λίστες νεκρών κι αυτοί να μνημονεύονται. Η Λήθη είναι η λύτρωση. Για ν’ αρχίσεις πραγματικά πρέπει να τελειώσεις. Η αιώνια μνήμη σκληραίνει […] μισεί, εξαγριώνει, σκληραίνει επειδή ελπίζει, επειδή εναποθέτει ελπίδες στον άλλο κόσμο. Η λήθη μαλακώνει. Η αιώνια λήθη. Να ξέρεις πως δεν θα έχεις άλλο σώμα. Μόνον αυτό το σώμα. Ο Δημητριάδης γνωρίζει πως αυτό δεν είναι εύκολο. Σχεδόν ακατόρθωτο. Είμαστε προϊόντα του παρελθόντος ή καλύτερα της ερμηνείας του παρελθόντος μας. Πώς να ξορκίσουμε τα φαντάσματα του παρελθόντος, να ξεχάσουμε ποιοι είμαστε; Ο Ράμφος μας συστήνεται ως άνθρωπος χωρίς παρελθόν. Ζούμε το παρόν όχι σαν υλικό για να χτίσουμε, αλλά σαν επώδυνο βάρος. Σκεφτόμαστε τη ζωή με όρους παρελθόντος. Όταν έχεις μόνο παρελθόν δεν μπορεί να έχεις προοπτική. Ο Ντεριντά μας λέει πως η Ιστορία είναι ένα «παλιό ύφασμα» το οποίο πρέπει να ξηλωθεί και να ξαναϋφανθεί. Όμως οι «τελειωτικές ρήξεις» με το παρελθόν δεν γίνονται, όταν μια εποχή τελειώνει και μια άλλη ξεκινά, επειδή όλες οι αλλαγές «υφαίνονται» επάνω στην ταπισερί συνηθισμένων ζωών και αντιλήψεων. Ο Δημητριάδης θεωρεί  τη Λήθη αναγκαιότητα. Όσο δεν θα συνειδητοποιούμε ότι όλα έχουν τελειώσει, τόσο θα αυξάνονται η κοινωνική βία και καταστολή, η ταπείνωση και η υποβάθμιση του αδύναμου.

Κώστας Παπαθανασίου

Advertisements

Δημήτρης Δημητριάδης – Λήθη

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

w

Σύνδεση με %s