«Είναι εκπληκτικό το γεγονός πόσο μοιάζουμε μεταξύ μας, από τότε που ο άνθρωπος υπάρχει. Έχουμε βασικά πράγματα κοινά που αισθανόμαστε, όπως ο φόβος, ο σεβασμός, η χαρά και η λύπη. Μερικές φορές, σκεφτόμαστε διαφορετικά, όμως στα έγκατα της ψυχής μας είμαστε κοντά ο ένας με τον άλλον. Ακόμη και σε ένα μικρό αφρικανικό χωριό, οι κάτοικοι σκέφτονται τα ίδια πράγματα με τον υπόλοιπο κόσμο – πως να επιβιώσουν, να είναι χαρούμενοι, τι να φάνε, τι να πιούνε και να κάνουν παιδιά.» – Ρόι Άντερσον (Roy Andersson)

 

«Πως περνάμε τον καιρό μας στην γη; Στις ταινίες μου δείχνω μερικά παραδείγματα από τις ανθρώπινες ζωές μας κι ελπίζω ότι το αποτέλεσμα είναι αστείο. Αλλά οι ιστορίες μου είναι επίσης λυπητερές, γιατί η ζωή είναι τραγική κι όλοι πεθαίνουμε μια μέρα.» – Ρόι Άντερσον (Roy Andersson)

 

Το σινεμά του Σουηδού σκηνοθέτη Ρόι  Άντερσον γεννιέται εκεί όπου η τραγωδία συναντά την κωμωδία. Σαρκαστικός, σουρεαλιστής, οπαδός του στοιχείου του παραλόγου, ο Άντερσον χτίζει ένα κινηματογραφικό σύμπαν παράξενο αλλά τόσο γοητευτικό, σήμα κατατεθέν σε όλη την πορεία του.

«Έχω δει και βιώσει πολλές τέτοιες καταστάσεις. Μερικές φορές η ζωή είναι πολύ κοινή, μπανάλ και καθόλου ενδιαφέρουσα. Άλλες φορές είναι πολύ ιδιαίτερη, συναρπαστική κι επίσης τρομακτική.Ρόι Άντερσον (Roy Andersson)

Ο Ρόι Άντερσον γεννήθηκε το 1943 στο Γκέτεμποργκ της Σουηδίας. Το 1969 αποφοίτησε από τη Σουηδική Σχολή Κινηματογράφου και η πρώτη του ταινία, με τίτλο «Σουηδική Ερωτική Ιστορία», κέρδισε τέσσερα βραβεία στο Φεστιβάλ Βερολίνου το 1970. Το «Γκίλιαπ», η δεύτερη ταινία του, παρουσιάστηκε στο Φεστιβάλ των Καννών, στο τμήμα «Δεκαπενθήμερο των Σκηνοθετών», το 1976.

Το 1981 ο Ρόι Άντερσον ίδρυσε το Studio 24 στη Στοκχόλμη, προκειμένου να κάνει την παραγωγή και να γυρίζει ανεξάρτητος τις ταινίες του. Τότε ήταν που ανέπτυξε και το μοναδικό του κινηματογραφικό ύφος. Μετά το «Κάτι Συνέβη» και το «Ο Κόσμος της Δόξας», δύο μικρού μήκους ταινίες που κέρδισαν βραβεία σε φεστιβάλ όπως αυτό του Κλερμόν-Φεράν, ο Σουηδός δημιουργός γύρισε το υπέροχο φιλμ «Τραγούδια απ’ τον Δεύτερο Όροφο». Φιλμ που κέρδισε το Ειδικό Βραβείο της Επιτροπής στο Φεστιβάλ Καννών το 2000.

«Όλα αυτά είναι σαν πίνακες που εστιάζουν βαθιά. Στην αρχή της καριέρας μας, ήταν αδύνατο για εμένα να εστιάσω και να επικεντρωθώ στα πρόσωπα, αλλά αναλώνουν στην ομίχλη που υπήρχε στο προσκήνιο. Τώρα, είναι απίθανο για εμένα να κάνω μια σκηνή χωρίς να εστιάσω βαθιά, γεγονός που απαιτεί περισσότερο χρόνο και χρήμα. Κι αυτός είναι ο λόγος που προτιμώ να δουλεύω σε στούντιο. Όπως έλεγε ο Ματίς, δεν είναι όλα αναγκαία για τις εικόνες. Οι εικόνες μου καθορίζονται από το σήμερα, και επιδιώκω να είναι παγκόσμιες και διαχρονικές. Για να επιτύχω αυτήν την καθολικότητα των εικόνων, προτιμώ να επικεντρωθώ στο χρώμα του δέρματος των ηθοποιών παρά στα ρούχα τους. Δεν θα επιστρέψω ποτέ στον ρεαλισμό.» – Ρόι Άντερσον (Roy Andersson)

Ο Αντερσον «στύβει» τη σύγχρονη κοινωνική πραγματικότητα και αποσπά μερικές σταγόνες χυμού που λειτουργούν σαν ωρολογιακός εκρηκτικός μηχανισμός.

Ξέρετε ότι το όνομα Αντερσον ήταν ο γρίφος του Φεστιβάλ των Καννών;

«Φυσικά το ξέρω. (πάλι γελάει ) Ολοι ρωτούσαν με απορία και ειρωνεία ποιος είμαι».

Ποιος είστε;

«Ενας αποτυχημένος σουηδός σκηνοθέτης είμαι».

Αποτυχημένος; Εδώ λένε ότι η ταινία πάει για Χρυσό Φοίνικα…

«Σιγά, μη μας ακούσει ο Μπέργκμαν».

Σας φοβάται;

(επίτηδες χαμηλόφωνα) «Ολους τους φοβάται (κοιτάει επίτηδες γύρω του) αλλά δεν το δείχνει, γιατί και οι άλλοι τον φοβούνται».

Μα αφού είστε αποτυχημένος…

«Ετσι με λένε. Κανένας δεν μου συγχώρησε την αποτυχία της πρώτης ταινίας μου. Φανταστείτε ότι μετά από αυτή την αποτυχία έκανα 12 χρόνια να γυρίσω την επόμενη» (εννοεί «Τα τραγούδια από τον δεύτερο όροφο»).

Και όλα αυτά τα χρόνια;

«Εβγαζα το ψωμί μου γυρίζοντας διαφημιστικά για μπίρες, γιαούρτια και αεροπορικές εταιρείες».

Δεν φαίνεται…

«Τα φαινόμενα απατούν. Οι εταιρείες που διαφήμισα με εμπιστεύτηκαν περισσότερο από τους φίλους μου τους καλλιτέχνες».

Συνηθισμένα πράγματα, συμβαίνουν παντού.

«Και σε εσάς στην Ελλάδα;».

Δεν έχετε ακούσει να λένε «ο καλλιτέχνης είναι ο χειρότερος εχθρός του φίλου του;».

«Αν το έχω ακούσει λέει; Το βίωσα επί μία δωδεκαετία».

Ο Μπέργκμαν είναι φίλος σας;

«Μα σας είπα, ο άνθρωπος δεν έχει φίλους».

Σωστά, τον… φοβούνται.

«Ακριβώς. Τον φοβούνται γιατί ελέγχει τα πάντα στο θέατρο και στον κινηματογράφο».

Του διαφύγατε…

«Με τα λεφτά μου. Μάζευα δεκάρα δεκάρα από τα γιαούρτια, τις μπίρες και την Air France».

Σαν να λέμε, εκμεταλλευτήκατε το σύστημα και στη συνέχεια το «γκρεμίσατε» στην οθόνη.

«Τι να γίνει, διαφωνώ με τον Μπέργκμαν».

Τι σχέση έχει αυτό;

«Σιχαίνεται την πολιτική. Πιστεύει ότι η τέχνη δεν πρέπει να αναμειγνύεται με την πολιτική. Είναι και αυτός ένας από τους βασικούς λόγους που όλοι οι παράγοντες της εξουσίας στη Σουηδία παριστάνουν τους φίλους του. Φυσικά δεν τον αγαπούν αλλά τον φοβούνται».

Στην Ελλάδα λέμε: «Ο Γιάννης φοβάται το θεριό και το θεριό τον Γιάννη».

(γελάει) «Κάπως έτσι. Αλλωστε εγώ κάνω πολιτικές ταινίες, άρα είμαι αποτυχημένος».

Θα ‘λεγα ότι είστε επηρεασμένος από τον Κάφκα και τον Τατί.

«Θα πρόσθετα και μερικούς άλλους, όπως Χοντρός – Λιγνός και ιταλικός νεορεαλισμός».

Περισσότερο με τον Κάφκα…

«Ευχαριστώ για το κολακευτικό σχόλιο. Εν τέλει ο Κάφκα ήταν πλακατζής, αλλά οι άνθρωποι δεν τον πολυκαταλαβαίνουν».

Δεν θα αδικούσα τους Σουηδούς αν σας μισήσουν.

«Γιατί να με μισήσουν; Μα έτσι είναι. Παχύσαρκοι, εύθραυστοι, χαμένοι».

Σαν… ζόμπι.

«Ψέματα; Δεν φταίνε οι άνθρωποι. Ολοι είμαστε παγιδευμένοι σε ένα σύστημα που μας κάνει αυτοκαταστροφικούς».

Το σουηδικό μοντέλο όμως υποτίθεται ότι είναι το πιο ουμανιστικό.

«Α, έχετε κολλήσει στο παρελθόν. Τώρα τα πούλησαν όλα. Με τον θρίαμβο της ιδιωτικής πρωτοβουλίας ο σοσιαλισμός τελείωσε».

Δεν υπάρχει ελπίδα ούτε στην Εκκλησία;

«Δεν πιστεύω στον ουρανό ούτε στην Εκκλησία. Ισως μόνο στην καλύτερη πλευρά του χριστιανισμού. Μόνο αν καταστραφεί το χρηματιστήριο θα αρχίσω να ελπίζω».

Καταστροφικό…

«Εκεί δεν πάμε; Η ανεργία σκαρφαλώνει, ο νεοναζισμός καλπάζει και η ανθρωπιά ταπεινώνεται. Τελικώς όμως είμαι αισιόδοξος».

Να το πείτε στους θεατές μετά την έξοδο από τις αίθουσες.

(γελάει) «Είπαμε, ο Κάφκα είναι πλακατζής».

Αισιόδοξος και στον κινηματογράφο;

«Με τον Ταραντίνο όχι, αλλά με όσους ακολουθούν την πορεία ενός Ροσελίνι, ενός Ντε Σίκα, ενός Μπουνιουέλ, ενός Ταρκόφσκι, ναι».

Και με τον Μπέργκμαν;

«Και με τον Μπέργκμαν! Αν και εξακολουθώ να πιστεύω ότι η «Σιωπή» είναι η καλύτερη ταινία του».

Η μόνη με πολιτική χροιά.

«Μα είναι δυνατόν να γυρίζεις την πλάτη σου σε όλα αυτά που σε καθορίζουν; Δηλαδή τι είσαι; Εσύ, το σπίτι σου και το νησί σου;».

Τελικώς έχω μία απορία: Ο στίχος «ευλογημένος αυτός που κάθεται κάτω» τι σημαίνει;

«Αυτό που λέει. Να εγκαταλείψουμε τη φρενίτιδα προς την κατανάλωση και τον ευπορισμό και να αναρωτηθούμε ποιοι είμαστε και πού πάμε. Δεν χρειαζόμαστε πολλά πράγματα για να περνάμε καλά. Ενα πιάτο φαΐ και ένα κεραμίδι πάνω από το κεφάλι μας».

Αυτό σημαίνει ότι θα αλλάξετε τον τίτλο της ταινίας σας σε… «Απληστία»;

«Οσο θα εξακολουθώ να μένω στο ίδιο διαμέρισμα του ίδιου ορόφου της ίδιας πολυκατοικίας… όχι».

συνέντευξη-Δ.Δαν.

Με το «Περιστέρι» πολλοί θα θυμηθούν τις δύο αμέσως προηγούμενες ταινίες του Αντερσον, τα «Τραγούδια από τον δεύτερο όροφο» (2000) και το «Εσείς οι ζωντανοί» (2007). Πράγματι, οι ταινίες μοιάζουν, κομμάτια της καθεμιάς θα μπορούσαν να βρίσκονται στην άλλη, και αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο ο Αντερσον τις ενέταξε σε μια τριλογία για τον «άνθρωπο». «Δεν είχα σκεφθεί από την αρχή την τριλογία. Αλλά μετά την πρώτη ταινία θέλησα να κάνω μια δεύτερη. Και μετά ήρθε και η τρίτη που έμοιαζε να ανήκει στο ίδιο «κουτί»».

 

Στις τρεις αυτές ταινίες ο Ρ. Αντερσον κάνει ένα σινεμά εντελώς στυλιζαρισμένο, που διακρίνεται από ένα μοναδικό και απολύτως προσωπικό ύφος. Συγκεκριμένη ιστορία δεν υπάρχει, είναι ταινίες που θυμίζουν συρραφές επεισοδίων/σκετς μέσα από τα οποία καταγράφονται παράξενες καταστάσεις. Μπορούν να σε κάνουν να γελάσεις και την ίδια ώρα να βουρκώσεις.

Είναι εικόνες που παραπέμπουν σε γερμανούς ζωγράφους όπως ο Οτο Ντιξ και ο Γκέοργκ Σουλτζ (που, όπως μας είπε, ανήκουν στις επιρροές του Αντερσον) και καθηλώνουν τον θεατή. Ενίοτε ο σκηνοθέτης αγγίζει τα όρια του σουρεαλισμού: στο «Περιστέρι», π.χ., βλέπουμε τον βασιλιά  Κάρολο 12ο της Σουηδίας να μπαίνει σε ένα σύγχρονο μπαρ με το άλογό του και να ζητά νερό. Ο στρατός του είναι έτοιμος να αντιμετωπίσει τον Μεγάλο Πέτρο και φυσικά να ηττηθεί… Το παρόν συνδέεται με το παρελθόν, αλλά το χιούμορ είναι πάντα ο καταλύτης.

«Αρχισα με πολύ παραδοσιακές ταινίες, αυτό όμως από κάποια στιγμή έγινε πολύ βαρετό»μας είπε ο σκηνοθέτης, ο οποίος αποφοίτησε το 1969 από τη Σουηδική Σχολή Κινηματογράφου και γύρισε την πρώτη ταινία του «Μια σουηδική ερωτική ιστορία» το 1970 (είχε πολλαπλές διακρίσεις στο τότε Φεστιβάλ Βερολίνου). Το «Γκίλιαπ», η δεύτερη ταινία του, παρουσιάστηκε στο Φεστιβάλ Καννών, στο τμήμα Δεκαπενθήμερο των Σκηνοθετών, το 1976, αλλά ήδη από το 1975 ο Αντερσον είχε ξεκινήσει μια καριέρα στη διαφήμιση κερδίζοντας συνολικά οκτώ Cannes Lions.

«Ο παραδοσιακός κινηματογράφος δεν σου επιτρέπει να κάνεις κάτι πραγματικά πλούσιο σε ιδέες, να αφήσεις τον εαυτό σου πραγματικά ελεύθερο. Το να λες μια ιστορία μπορεί να γίνει πολύ κουραστικό. Προτιμώ να αφηγούμαι με τις εικόνες». Στον Αντερσον αρέσει να αποκαλεί όλες αυτές τις εικόνες «θραύσματα ζωής, ένα καλειδοσκόπιο θραυσμάτων ζωής».

 

Πώς όμως καταλήγει σε αυτά τα θραύσματα; Πώς τα σκέφτεται; «Απλώς έρχονται…». είπε ο σκηνοθέτης. «Βλέπεις έναν πίνακα, σκέφτεσαι μια ιδέα, βρίσκεις κάτι που σε ενδιαφέρει και το… γυρίζεις. Στο «Εμείς οι ζωντανοί», π.χ., θέλησα να κατασκευάσω όνειρα, κάτι που βρίσκω πολύ όμορφο. Γιατί στα όνειρα είσαι απολύτως ελεύθερος. Σε ένα όνειρο μπορείς να κάνεις ό,τι θέλεις».

 

Χρησιμοποιεί ο ίδιος τα δικά του όνειρα στις ταινίες του; «Ναι, αν και πολύ συχνά τα ξεχνώ, όπως συμβαίνει με όλους μας. Αν είμαι αρκετά τυχερός και δεν τα ξεχάσω, τότε μπορούν κάποια στιγμή να καταλήξουν στην οθόνη. Και τότε πραγματικά χαίρομαι».
Advertisements

Είναι ο Roy Andersson…

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s