9789608813014

Ο ιστορισμός του Feyerabend εμπεριέχει μια αντι-επιστημονική αιχμή: τη μη ουδετερότητα και τη μη ανιδιοτέλεια των επιστημόνων. Ο Feyerabend υποστηρίζει ότι η επιστήμη εντάσσεται οργανικά στο συνεχές του πολιτισμού (δηλαδή συντελείται ένας αλληλοκαθορισμός της κοινωνικής συνείδησης και της επιστημονικής θεωρίας) και διατείνεται ότι η επιστήμη είναι ένας διανοητικός μηχανισμός στο σύστημα της κοινωνικής εξουσίας και συμβάλλει στην αναπαραγωγή της. Άλλωστε οι κυβερνήσεις και οι μεγάλες εταιρείες επιδοτούν και χρηματοδοτούν την έρευνα. Ως εκ τούτου, αρνείται ότι η επιστήμη έχει εγγενή αξία και γι’ αυτό προνομιακή σχέση με τα πράγματα από ότι άλλα είδη λόγου και άλλες κοινωνικές δραστηριότητες. Για τον Feyerabend η επιστήμη εξυπηρετεί συμφέροντα και εξαργυρώνει τις επιστημονικές επιτυχίες με συμμετοχή στο σύστημα εξουσίας.

Ο Feyerabend υιοθετεί το πλαίσιο της ποππεριανής κριτικής του Θετικισμού {δηλαδή ρεαλισμός: (οι θεωρίες είναι διαψεύσιμες, αλλά όχι επιβεβαιώσιμες) + αξιοποιεί τον Wittgenstein + (παρουσία θεωρίας στην παρατήρηση) = “πλαισιοκρατία” (υπαρκτική παράδοση)}. Στην πραγματικότητα, η μέθοδος του Feyerabend είναι μια “Αντι-μέθοδος”, άλλωστε, η επιστημολογία του συνοψίζεται στην περίφημη φράση, ‘‘τα πάντα επιτρέπονται” (“anything goes”), η οποία συνιστά γνωσιολογικό αναρχισμό. Καταλύει κάθε έννοια επιστημολογικού κριτηρίου μιας που όλα τα κριτήρια θεωρούνται λογικά ισοδύναμα. Για τον Feyerabend στο οπλοστάσιο των ερευνητών, μεταξύ των άλλων, περιλαμβάνει την ρητορεία, την προπαγάνδα (π.χ. Γαλιλαίος) την εμπλοκή των πολιτικών μηχανισμών κ.λπ.

Να σημειώσουμε ότι ο Feyerabend, παρά τον “κανόνα” που προτείνει, ότι δηλαδή στην Επιστήμη ‘‘όλα επιτρέπονται”, υποστηρίζει ότι χρειάζεται να υπάρχουν και κάποιοι περιορισμοί για να διακρίνονται οι διαφορές. Παρόλα αυτά, όμως, επιμένει στο βιβλίο του ‘‘Against Method’’ ότι δεν υπάρχουν αντικειμενικά κριτήρια για την υιοθέτηση μιας θεωρίας. Η επιλογή κριτηρίων για την επιλογή μιας επιστημονικής θεωρίας, ή για την υιοθέτηση της, έχει χαρακτήρα υποκειμενικό. Αξίζει να αναφέρουμε αυτά που δηλώνει στο ‘‘Against Method’’:

«Ό,τι απομένει [αφού έχουμε αποκλείσει τη δυνατότητα λογικής σύγκρισης θεωριών μέσω της αντιπαραβολής συνόλων από τις λογικές συνεπαγωγές τους] είναι αισθητικές κρίσεις, κρίσεις γούστου, μεταφυσικές προκαταλήψεις, θρησκευτικές επιθυμίες. Με λίγα λόγια, ό,τι απομένει είναι οι υποκειμενικές μας επιθυμίες.»

Έτσι, υπογραμμίζει με διάφορα γλαφυρά επιχειρήματα, ότι η Επιστήμη δεν είναι a priori ανώτερη από άλλες περιοχές γνώσης. Απλώς αυθαίρετα εκλαμβάνεται από κάποιους ως τέτοια. Και αυτό διότι, όπως τονίζει, ενώ εξετάζουν οι υπέρμαχοι της επιστημονικής ορθολογικότητας με πολύ προσοχή την Επιστήμη, δεν κάνουν το ίδιο και για τις άλλες περιοχές, όπως ο μαρξισμός, η αστρολογία ‘‘ή άλλα πεδία γνώσης που θεωρούνται κατά παράδοση αιρετικά’’. Κάτι τέτοιο, όμως, υποστηρίζει ο Feyerabend, δεν έχουμε δικαίωμα να το κάνουμε. Χωρίς να εξετάσουμε την κάθε συγκεκριμένη περιοχή χωριστά με προσοχή, δεν έχουμε δικαίωμα να υποστηρίξουμε ότι αυτή θα πρέπει αναγκαστικά να υπακούει τους κανόνες της λογικής που γενικά θεωρούνται ως αποδεκτοί για την Επιστήμη. Εδώ επιλέγει ένα εύστοχο παράδειγμα που αναφέρεται στην Κβαντική Φυσική, όπου, όπως έχει φανεί από τη μελέτη του ιδιάζοντα χαρακτήρα των κβαντικών φαινομένων, η κλασική λογική των δύο αξιών δεν μπορεί να λειτουργήσει μέσα στον κόσμο των κβαντικών φαινομένων.

Ο Feyerabend υποστηρίζει την πολλαπλότητα θεάσεων και μεθόδων, όπως επίσης και τις εναλλακτικές θεωρίες μιας που θεωρεί ότι η γνώση είναι δημόσιο αγαθό. Η επιστήμη θα πρέπει να απελευθερωθεί από τα μονοδιάστατα και δογματικά μοντέλα. Διατείνεται ότι κανένα κοσμολογικό σχήμα του παρελθόντος δεν είναι νεκρό, αλλά συνυπάρχει με το νέο.

Παρά την πολεμική στάση που διατηρεί ο Feyerabend απέναντι στην επιστημονική γνώση, όπως άλλωστε το δηλώνει και ο τίτλος του βιβλίου του, ‘‘Ενάντια στη Μέθοδο’’, θα πρέπει να πούμε ότι υπάρχει και ένα θετικό στοιχείο, αυτό που ο ίδιος ονομάζει “ανθρωπιστική στάση”. Πράγματι, στο ‘‘Against Method’’ και κυρίως στο ‘‘Science in a Free Society’’, ο Feyerabend αναπτύσσει την άποψη ότι οι άνθρωποι πρέπει να είναι ελεύθεροι και ανεξάρτητοι, με μία έννοια ελευθερίας ανάλογη μ’ αυτή που αναπτύσσει ο J. S. Mill στο ‘‘On Liberty’’, όπου ο Mill υποστηρίζει ‘‘την καλλιέργεια της ατομικότητας, της μόνης που δημιουργεί, ή μπορεί να δημιουργήσει, ολοκληρωμένους ανθρώπους’’.

Αυτή η έννοια της ελευθερίας συνδέεται άμεσα στην περίπτωση του Feyerabend με την άσκηση της Επιστήμης και οδηγεί έτσι στην κεντρική θέση της φιλοσοφίας του, σ’ αυτή του μεθοδολογικού “αναρχισμού”. Με την έννοια αυτή προχωρεί ο φιλόσοφος ένα βήμα παραπέρα και ενθαρρύνει την ελευθερία της επιλογής ανάμεσα στην επιστήμη και σε οποιαδήποτε άλλη μορφή γνώσης. Παρατηρεί, λοιπόν, ότι στα σχολεία επιβάλλεται στα παιδιά να διδαχθούν την Επιστήμη αντί λ.χ. της μαγείας, ενώ, κατά τη γνώμη του, σε μια ελεύθερη κοινωνία δεν θα έπρεπε να δίνεται προτεραιότητα στην Επιστήμη έναντι των άλλων ειδών λόγου και πεδίων γνώσης, ή γνωσιακών παραδόσεων. Η Επιστήμη, υποστηρίζει, πρέπει να διδάσκεται ως ένα ιστορικό φαινόμενο ‘‘μαζί με άλλα παραμύθια, όπως οι μύθοι των “πρωτόγονων” κοινωνιών, έτσι ώστε ο κάθε ένας να έχει τις απαιτούμενες πληροφορίες για μια ελεύθερη επιλογή’’. Στο βιβλίο του, μάλιστα, ‘‘Science in a Free Society’’, υποστηρίζει με θέρμη ότι το κράτος πρέπει να είναι ιδεολογικά ελεύθερο και ότι γι’ αυτό το σκοπό είναι ανάγκη να πραγματοποιηθεί ο χωρισμός όχι μόνον μεταξύ κράτους και θρησκείας, αλλά επίσης ο χωρισμός μεταξύ κράτους και επιστήμης.

Advertisements

Η απαξίωση της επιστημονικής ορθολογικότητας στη σκέψη του Feyerabend – Η επιστήμη ως σύστημα εξουσίας

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s