SONY DSC

SONY DSC

Το ταξίδι αυτό θα μπορούσε να αρχίζει με ένα «Μια φορά κι ένα καιρό…» για να περάσει στο χρόνο του μύθου ή όπως θάλεγε κι ένας αυστραλός αβορίγινας,στο χρόνο των ονείρων. Είναι η ιστορία ενός «μελοποιημένου» ταξιδιού, που αρχίζει στο Πάλος, μια πόρτα που ανοίγει ανάποδα, όχι προς τον ωκεανό, αλλά προς το μέρος της στεριάς, στην άκρη της ανεξερεύνητης ηπείρου. Πάλος, σε μια περιοχή που λεγόταν «Λάντα-χάουτς», από ένα λαό μεταναστών, που μέσα στη νύχτα εκείνων των χρόνων, έφτανε σαυτόν τον τόπο: οι Βησιγότθοι. Λάντα-χάουτς, «Αλ Ανταλούς» την ξαναβάφτισαν οι νέοι μετανάστες κατακτητές που ερχόντουσαν από τα γαλάζια βουνά, από τα νότια, πέρα από τη θάλασσα. Ο πρώτος σταθμός είναι μια πόλη πάνω σ’ένα ποτάμι, η πρωτεύουσα ενός από τα πιο ακμάζοντα βασίλεια. Κόρντομπα, πατρίδα φωτισμένων ηγεμόνων και μεγάλων διανοουμένων, εκεί όπου γεννήθηκε κι έζησε ένας από τους μεγαλύτερους φιλόσοφους του Μεσαίωνα. Το όνομα του ήταν Αμπού αλ-Ουαλίντ Μωχάμετ ιμπν Μωχάμετ ιμπν Ρουσντ, περισσότερο γνωστός σαν Αβερρόης. Ο σχολιασμός των έργων του Αριστοτέλη από τον Αβερρόη για τα οποία επί αιώνες εθεωρείτο σαν Ο κατ’εξοχήν ερμηνευτής του, δημιούργησαν σχολή, τον αβερροϊσμό και τα κείμενα του τα μετέφρασαν στα λατινικά και τα αντέγραψαν στα μοναστήρια όλης της ηπείρου. Ο αβερροϊσμός υποστήριζε την μοναδικότητα του πνεύματος για όλο το ανθρώπινο είδος, δεν παραδέχεται όμως ότι η ψυχή του ανθρώπου είναι αθάνατη, δεν πιστεύει πως μετά τον θάνατο υπάρχει ζωή και ζητούσε την αυτάρκεια της φιλοσοφίας για χάρη της επίγειας ευτυχίας των ανθρώπων. Ο Αβερρόης ήταν ίβηρας, αραβικής καταγωγής, μουσουλμάνος, ελεύθερος διανοητής.Πέθανε στο Μαρακές το 1198. Την διδασκαλία του Αβερρόη, την πολέμησε έντονα η μουσουλμανική ορθόδοξη Εκκλησία. Δίπλα του, απαθανατισμένος σ’ένα άγαλμα στην εβραϊκή συνοικία της Κόρντομπα, ένας άλλος μεγάλος διανοητής. Ο Αμπού Ιμράν Μουσά μπεν Μαϊμούν, γνωστότερος σαν Μωυσής Μαϊμονίδης. Ο Μαϊμονίδης, αριστοτελικός, είναι από τους ηγέτες της ορθολογικής σχολής στον ιουδαϊσμό, ήταν ίβηρας, άραβας, εβραϊκού θρησκεύματος, δίγλωσσος, ελεύθερος διανοητής. Τα κείμενα του μεταφράστηκαν στα λατινικά και τ’όνομα του γράφτηκε στην ιστορία του πνεύματος αυτής της ηπείρου. Θεωρείται σαν ο σημαντικότερος εβραίος διανοητής του Μεσαίωνα. Πέθανε στην Αίγυπτο το 1204, όπου ήταν ο προσωπικός γιατρός της οικογένειας του Σαλαντίν. Για τις ορθολογικές του ιδέες, που τις εξέφραζε φανερά, καταδιώχτηκε από τους φανατικούς ομοθρήσκους του. Τα τζαμιά της Κόρντομπα διαμορφωμένα σε καθεδρικούς ναούς κι ακόμη περισσότερο σ’ένα απίστευτο αρχιτεκτονικό χαρμάνι δύο κόσμων, είναι το σύμβολο μιας ιδεολογικής πορείας που διακόπηκε και που όμως είναι δυνατόν να την ανασυνθέσουμε μελετώντας την ιστορία του πνεύματος και του πολιτισμού. Το ταξίδι όμως μόλις κι άρχισε. Πρέπει να διανύσουμε πολλά χιλιόμετρα προς τα βορειοανατολικά για να φτάσουμε σε μια μεγάλη πόλη που βλέπει προς το Μαre Nostrum (η Θάλασσα Μας, η Μεσόγειος). Οι κάτοικοι της μας διηγούνται μια άλλη ιστορία. Την ιστορία ενός αφρικανού στρατηλάτη, του Αμίλκα Μπάρκα, που έφτασε από την Τυνησία και ίδρυσε μια αποικία στην οποία έδωσε το όνομα του: Βαρκελώνη. Ήταν το 230 π.χ. Ο εγγονός του Αμίλκα Μπάρκα, ο Αννίβας, διέσχισε την ιβηρική χερσόνησο ακολουθούμενος από μια στρατιά, για να απειλήσει την ισχυρότερη αυτοκρατορία όλων των εποχών. Ακολουθώντας το τραγούδι του Αννίβα που το φανταζόμαστε να κρατούν το ρυθμό του τα βήματα των ελεφάντων, συνεχίζουμε το ταξίδι μας για να φτάσουμε σε μια τρίτη μεγάλη πόλη: την Μασσαλία. Κι εδώ θα συναντήσουμε μετανάστες, κι αυτή τη φορά οι εθνότητες, τα ιδιώματα, οι πολιτισμοί, οι μουσικές θα είναι τόσο πολλές και τόσο μπλεγμένες η μία με την άλλη που θάναι αδύνατο να τις ξεχωρίσουμε. Η Μασσαλία, ιδρύθηκε το 600 π.χ. από έλληνες ναυτικούς που ερχόντουσαν από την Φώκαια, στη Μικρά Ασία. Μια αποικία στην ασιατική ακτή. Από τότε ο μετοικισμός δεν έπαψε ποτέ να παράγει και να αναπαράγεται. Και ήταν οι Σαρακηνοί πειρατές αυτοί που έμαθαν στους προβηγκιανούς ότι από τη φλούδα του φελλόδενδρου μπορούσαν να φτιάξουν τάπες για τις μποτίλιες τους. Μια ανακάλυψη που οι ντόπιοι αμπελοκαλιεργητές την εκμεταλλεύτηκαν δεόντως. Για να συνεχίσουμε το ταξίδι μας θα δανειστούμε το τραγούδι ενός αποσπάσματος του Δημοκρατικού Στρατού που βαδίζει για να «υπερασπιστεί την πατρίδα», εκεί όπου πατρίδα σημαίνει το κάθε μέρος όπου μπορεί κάποιος να στήσει την σκηνή του, οπουδήποτε μας πάει το τραγούδι. Και το τραγούδι, όχι τυχαία μας πάει στη Νίκαια. Εκεί όπου το 2000 έγινε μια διάσκεψη κορυφής που ενέκρινε την ευρωπαϊκή Χάρτα των δικαιωμάτων. Τότε οι ιταλικές Λευκές Φόρμες προσπάθησαν να μεταφέρουν στη γαλλική λουτρόπολη αυτά που κατά τη γνώμη τους θάπρεπε να είναι τα τρία πρώτα άρθρα της Χάρτας. Τα τρία πανό τα σταμάτησαν στα ιταλογαλλικά σύνορα, στην Βεντιμίλια μαζί και τους διαδηλωτές. Στα πανό ήσαν γραμμένα περίπου αυτά: 1. Ευρωπαίοι πολίτες είναι όλοι όσοι επέλεξαν να ζήσουν και να παραμείνουν στον ευρωπαϊκό χώρο, ανεξάρτητα από τη χώρα προέλευσης τους. 2.Όλοι οι ευρωπαίοι πολίτες, ανεξάρτητα από τι δουλειά κάνουν, δικαιούνται ένα εισόδημα που θα τους επιτρέπει να ζουν ελεύθερα και με αξιοπρέπεια.. 3. Η Ευρώπη απορρίπτει και αντιτίθεται στον πόλεμο, «χωρίς εάν και χωρίς εφ’όσον» και σε κάθε γωνιά του πλανήτη. Αναπόφευκτα το τραγούδι μας φέρνει στη Γένοβα, στην Πιάτσα Αλιμόντα. Όχι τόσο για να τιμήσουμε τους μάρτυρες όσο για να επιλέξουμε αυτό το μέρος σαν ένα σημείο του Αρχιμήδη, σαν μια μαύρη τρύπα μέσα στην οποία προσπάθησαν να βυθίσουν το παγκόσμιο κίνημα. Κι επειδή δεν τα κατάφεραν, το τραγούδι της Γένοβας δεν μας γεμίζει θλίψη αλλά είναι σαν ένα τραγούδι του Φαμπρίτσιο ντε Αντρέ σε ρυθμό πανκ-ροκ που μας μιλάει για κάποιον που δεν μπορεί πια να βρίσκεται μαζί μας, άλλα και για το πλήθος που πήγε να σώσει τα τομάρια τόσων άλλων και που κατόρθωσε να τους βγάλει από την παγίδα. Είναι το τραγούδι μιας διάσωσης και μιας εξέγερσης. .Το τραγούδι του Κορκ Το δεύτερο τραγούδι αρχίζει με την αφήγηση ενός μεγάλου λιμού, το 1848, που αποδεκάτισε τους κατοίκους ενός νησιού και τους ανάγκασε να φύγουν από εκεί. Το νησί είναι η Ιρλανδία και η πόλη απ’όπου έφευγαν είναι το Κορκ. Σ’εκείνες τις ακτές, το 1588, μετά την ήττα τους αγκυροβόλησαν τα πλοία του στόλου του βασιλιά της Ισπανίας που κατόρθωσαν να διασωθούν, τα πλοία της Ανίκητης Αρμάδας. Η ιστορία αναφέρει πως κάποιοι απ’αυτούς έμειναν εκεί. Κι αν και ήσαν χριστιανοί, στις φλέβες τους έτρεχε και το αίμα του Αβερρόη. Θα δανειστούμε το τραγούδι για τον Μάικλ Κόλλινς και θα πορευτούμε μέχρι το Δουβλίνο όπου το 1916 οι ιρλανδοί ξεσηκώθηκαν κατά των άγγλων αποικιοκρατών και άρχισαν να αγωνίζονται για την ανεξαρτησία τους. «Μια τρομερή ομορφιά γεννήθηκε», έγραψε ο ποιητής Γιέητς. Στη συνέχεια θα πορευτούμε μέχρι το Μπέλφαστ, μια πόλη κατειλημμένη, η πόλη της ιντιφάντα και του αντάρτικου που σήμερα προσπαθεί να βγει από τους εφιάλτες της και να ξαναβρεί ανθρώπινους ρυθμούς. Μετά, πρέπει να περάσουμε τα στενά και να φτάσουμε απέναντι, στο Λίβερπουλ, ν’ακούσουμε τις ιστορίες των εργατών, να σταθούμε για λίγο σε μια παμπ, όπου τα βράδια τέσσερις νέοι που δεν ήξεραν από μουσική εκτοξεύθηκαν στον ουρανό της κουλτούρας ποπ και τον ξέσκισαν, κι ύστερα να συνεχίσουμε το δρόμο μας μέχρι την καρδιά του μεγαλύτερου νησιού. Στα περίχωρα του Νότιγχαμ, αν κατορθώσουμε να καθαρίσουμε ένα μύθο από την κρούστα που του πρόσθεσε το Χόλλυγουντ, ίσως και να μπορέσουμε να συναντήσουμε μια εύθυμη ανταρτοπαρέα, με αρχηγό της κάποιον Ρόμπιν Χουντ. Και είναι τα τραγούδια τα εμπνευσμένα από τα κατορθώματα του που μας οδηγούν νότια, στις κομητείες του Κεντ και του Έσσεξ, εκεί που μιξάρονται με την μπαλάντα του Τζον Μπολ και έναν απ’τους πιο γνωστούς στίχους του που λέει: «Αν όλοι μας καταγόμαστε από τον ίδιο πατέρα και την ίδια μάννα, τον Αδάμ και την Εύα, τότε πως γίνεται τ’αφεντικά να ισχυρίζονται πως είναι πιο Κύριοι από μας αν δεν είναι επειδή μας βάζουν να σκάβουμε τη γη για να μπορούν να κλέβουν όσα παράγουμε;» Κι έτσι θα φτάσουμε στην πόλη του Λονδίνου. Εδώ για πρώτη φορά στην ιστορία της ηπείρου, ένας λαός αποκεφάλισε τον ίδιο του τον βασιλιά. Ήταν Γενάρης του 1649 όταν οι άγγλοι αποφάσισαν πως όποιος διοικεί, αυτό μπορεί να το κάνει μόνο προς όφελος κι όχι σε βάρος του λαού. Εμείς όμως θα πάμε ακόμα πιο νότια, στα περίχωρα του Λονδίνου. Και πρώτα θα περάσουμε από μια μικρή εκκλησία εκεί όπου το 1647 οι εκπρόσωποι των στρατιωτών του επαναστατικού στρατού του Κρόμγουελλ απαίτησαν να συναντηθούν με το γενικό επιτελείο τους. Τότε εξήγησαν στους ανώτατους αξιωματικούς τους ότι αν τα πιο ταπεινά κοινωνικά στρώματα ήσαν ικανά να πολεμούν κατά του βασιλιά, θάπρεπε να έχουν και το δικαίωμα ψήφου. Δυο χρόνια αργότερα ορισμένες μονάδες του στρατού που προοριζόταν για να πάνε στην Ιρλανδία και να καταστείλουν μια εξέγερση των καθολικών, στασίασαν, αρνούμενοι να επιβιβαστούν στα πλοία που θα τους πέρναγαν απέναντι. Ύψωσαν τη σημαία του Άγιου Γεώργιου και στα μαλλιά τους έδεσαν μια πανέμορφη κονκάρδα πράσινου χρώματος (Στμ.:το χρώμα της ιρλανδέζικης σημαίας-πράσινο, πορτοκαλί). Ένα πράσινο σαν το χρώμα της θάλασσας του βορρά, λίγο πιο ξεθωριασμένο από εκείνο του Ρόμπιν Χουντ. Θα μπορέσουμε στη συνέχεια να μετακινηθούμε λίγα μίλια πιο πέρα και ν’ανέβουμε στο Λόφο του Άγιου Γεώργιου, στο Σάρρευ, εκεί όπου την πρώτη του Απρίλη του 1649, μια ομάδα χωρικών άρχισε να καλλιεργεί τη γη σε κοινή βάση και αποποιήθηκε την ατομική ιδιοκτησία και τους νόμους των αφεντικών που την προστάτευαν. Με το τραγούδι τους στα χείλη θα διασχίσουμε τα στενά και θα πάμε στην ηπειρωτική Ευρώπη. Ο επόμενος σταθμός θα είναι το Παρίσι, όπου ένας άλλος βασιλιάς που δεν ήταν πια βασιλιάς αλλά κάποιος Κύριος Καπέ,έχασε το κεφάλι του επειδή πούλησε το λαό του. Από το τραγούδι του Παρισιού που είναι μια χορωδία με χίλιες φωνές ίσως να διαλέξουμε το τραγούδι ενός νεαρού επαναστάτη του Λουϊ ντε Σαιντ-Ζυστ,ο οποίος μια μέρα του 1789 είπε: «Στην Ευρώπη γεννήθηκε ένα νέο συναίσθημα: η ευτυχία» .Το τραγούδι της Ιστανμπούλ Το τρίτο τραγούδι αρχίζει σε μια πόλη που βρίσκεται στα όρια δύο ηπείρων. Ένα όριο τόσο δυσδιάκριτο όσα είναι και τα ονόματα αυτής της ίδιας της πόλης: Βυζάντιο,Κωνσταντινούπολη, Ιστανμπούλ. Θα μπορούσε νάναι το τραγούδι της επιστροφής ενός νεαρού χριστιανού, που τον είχαν πάρει από το σπίτι του οι οθωμανοί κατακτητές με το devsirmi (παιδομάζωμα), σαν εισφορά της Βοσνίας στην Τούρκικη Αυτοκρατορία. Νέοι, που τους μετέφεραν στην Ιστανμπούλ, τους άλλαζαν την πίστη και τους εκπαίδευαν για να καταλάβουν ανώτατα στρατιωτικά, διπλωματικά και διοικητικά αξιώματα. Μεταξύ 16ου και 17ου αιώνα, εννιά Μεγάλοι Βεζίρηδες ήσαν βοσνιακής καταγωγής. Το τραγούδι λοιπόν, αναφέρεται σε μια διείσδυση που κρατάει εδώ και αρκετούς αιώνες και μας φέρνει στο Σεράγεβο για να μας μιλήσει για τον πόλεμο. Σαυτήν όμως την πόλη εμείς θα διαλέξουμε ένα διαφορετικό τραγούδι, τραγουδισμένο σε μια γλώσσα αρχαϊκή. Το τραγούδι μας λέει ότι η σερβοκροάτικη λέξη «hrvat» («κροάτης»), δεν είναι μια σλάβικη λέξη, αλλά προέρχεται από τα πέρσικα και σημαίνει «φίλος». Η σέρβο-κροάτικη λέξη «serv» («σέρβος»), προέρχεται κι αυτή από μια αρχαία περσικη λέξη, την λέξη «charv» που ενώνεται με το επίθεμα «at» και παράγει τη λέξη «Hrvat»: κροάτης. Σέρβοι και κροάτες είναι το ίδιο πράγμα, δυο σλάβικες φυλές στις οποίες κυριαρχούσαν περσικές κάστες που διείσδυσαν στα Βαλκάνια απ’τα βόρεια του Καυκάσου. Τραγουδώντας λοιπόν το τραγούδι των φίλων θα προχωρήσουμε προς την Βουδαπέστη και την Πράγα. Κι εκεί θα γίνει το τραγούδι του τέλους του σοβιετικού «ονείρου». Και όχι μόνο. Στην Πράγα, στη μικρή αίθουσα ενός τεϊοποτείου πλημμυρισμένου από τις ευωδιές των παλιών χρόνων και όπου λέγεται ότι σύχναζε ο Φραντς Κάφκα, εκεί ίσως να μας πει μια άλλη ιστορία. Την ιστορία του πρύτανη του πανεπιστήμιου, του Γιαν Χους ο οποίος ένα αιώνα πριν απ’τον Λούθηρο εναντιώθηκε στην πώληση των συχωροχαρτιών και τον πλουτισμό των παπάδων σε βάρος των φτωχών ανθρώπων γιαυτό και τον έκαψαν ζωντανό. Κάποιοι από τους οπαδούς του, εργάτες,βιοτέχνες, γεωργοί, ανέβηκαν σ’ένα βουνό που τ’ονόμασαν όρος Ταμπόρ κι εκεί κήρυξαν την παγκόσμια ιεροσύνη και την ισότητα μεταξύ των ανθρώπων ξεκινώντας έτσι μια επανάσταση που παρά τα πισωγυρίσματα της δεν έχει από τότε σταματήσει. Την άνοιξη του 1521, στην Πράγα πάντα, ο Τόμας Μύντσερ κήρυξε τις θέσεις του που ξεπερνούσαν κατά πολύ τις απόψεις του Λούθηρου και άναβαν φωτιές στις καρδιές των φτωχών ανθρώπων. Αυτή ήταν και η πρώτη προσπάθεια μοντέρνας επανάστασης. (Στμ: Ο Τόμας Μύντσερ, ιεροκήρυκας, ήταν ένας από τους ηγέτες του Μεγάλου πολέμου των Χωρικών στη Γερμανία (1525), ιδεολογικός εκπρόσωπος της ριζοσπαστικής αγροτο-πληβειακής πτέρυγας της Μεταρρύθμισης. Τα χριστιανικά συνθήματα ο Μύντσερ, τα χρησιμοποιούσε για να διακηρύξει το πλατύ επαναστατικό του πρόγραμμα. Καλούσε τους επαναστατημένους χωρικούς να πραγματοποιήσουν «την βασιλεία του Θεού επί της γης» δηλαδή την κοινωνία χωρίς τάξεις, ατομική ιδιοκτησία και κράτος. Η θρησκευτική φιλοσοφία του Μύντσερ ήταν κοντά στον αθεϊσμό, ενώ το πολιτικό του πρόγραμμα, πολύ κοντά στον εξισωτικό ουτοπικό κομουνισμό. Τα ιδανικά του Μύντσερ ξεπερνούσαν τα στενά πλαίσια των συμφερόντων των αγροτο-πληβειακών μαζών.) Περπατώντας στους δρόμους της πόλης, μπορεί να βρεθούμε μπροστά σ’ένα ξεφλουδισμένο τοίχο και σ’ένα ξεθωριασμένο σατυρικό σύνθημα γραμμένο απ’τους φοιτητές του ίδιου πανεπιστήμιου του Χους, το 1968: «Μέχρι το τέλος με τη Σοβιετική Ένωση…αλλά ούτε λεπτό παραπάνω!!» 32 χρόνια μετά, μια ηλιόλουστη μέρα του Σεπτέμβρη, πορείες από ανθρώπους που ερχόντουσαν από τη μισή οικουμένη, πολιόρκησαν τη Σύνοδο του ΠΟΕ και της Διεθνούς Τράπεζας κάτι που θεωρήθηκε σαν σταθμός στη γέννηση ενός νέου κινήματος. Και τότε ήλθαν αντιμέτωποι με τα τεθωρακισμένα. Και τότε, έγινε μάχη. Οι ιδέες, όμως, αυτές οι ιδέες που ταξίδεψαν μέσα στο χρόνο, επέστρεψαν για να κάνουν το γύρο της ηπείρου. Από τραγούδι σε τραγούδι, από στοίχο σε στοίχο, από τρεις διαφορετικούς δρόμους, ξαναβρισκόμαστε σ’ένα τυχαίο σημείο της ηπείρου. Μια μεσαιωνική πόλη χτισμένη στο δεύτερο μισό του 20ου αιώνα. Μια λεγκολάντ σε κλίμακα 1:1. Η Νυρεμβέργη. Εδώ ο άνεμος δεν κουβαλάει τραγούδια, αλλά την μακρινή ηχώ μαζών που παρελαύνουν με βάδισμα χήνας και λαοθάλασσες συγκεντρωμένων μπροστά σ’ένα λοχία μπογιατζή. Μια πόλη τελείως κατεστραμμένη απ’τις βόμβες και χτισμένη απ’την αρχή όπως ακριβώς ήταν. Ίσως το ίδιο το έμβλημα αυτό καθεαυτό της αλλαγής. Το γεγονός που την επικύρωσε ήταν μια δήθεν Δίκη αφού ορισμένοι απ’τους νικητές που είχαν συντρίψει τους ηττημένους θα μπορούσαν τώρα να σημαδέψουν νομικά τη νίκη τους και να εγκαινιάσουν μια νέα εποχή γενοκτονιών. Παρ’όλα αυτά το σκεπτικό που καθοδηγούσε εκείνους τους δικαστές ήταν η απονομιμοποίηση των εγκλημάτων κατά της ανθρωπότητας, από την ιστορία. Μια θέση ενδιαφέρουσα και πάντως επίκαιρη. Τρεις υποθετικοί ταξιδιώτες που φτάνουν μέχρι εκεί, καθένας με το δικό του ρεπερτόριο τραγουδιών , θα έπεφταν απ’τα σύννεφα αν τους πέρναγε ποτέ απ’το μυαλό ότι το πιο νόμιμο δικαστήριο είναι το δικαστήριο της ιστορίας. Της ιστορίας που πάντα γίνεται από τα κάτω,από τους δευτεραγωνιστές σε συνεχή μετακίνηση. Και είναι μπροστά σαυτό το δικαστήριο που θα ήθελαν να δουν να προσάγονται οι εγκληματίες πολέμου: είτε είναι νικητές είτε νικημένοι. Μαυτή τη γνώση, μαυτή την απόφαση, μαυτό το νέο τραγούδι, θα ξαναπάρουν τους δρόμους των τραγουδιών της Ευρώπης. 2.EREBU του Wu Ming 2 Όταν πήγαινα στο δημοτικό, καμιά εικοσαριά χρόνια πριν, μας μάθαιναν την γεωγραφία σαν ένα είδος βιβλίου Γκίνες. Ποιο είναι το πιο μεγάλο ποτάμι, ποιο είναι το πιο ψηλό βουνό, ποια η πρωτεύουσα της…Σήμερα λένε πως αυτό είναι λάθος, πως αυτό είναι αποστήθιση, όμως εμένα αυτό δεν με πείραζε. Υπήρχε μόνο ένα πρόβλημα: η Ευρώπη. Ας πάρουμε ένα παράδειγμα. Ποιο είναι το ψηλότερο βουνό; Το Λευκό Όρος. Μάθαινες από μνήμης πόσο ήταν το ύψος του. Μάθαινες ότι η ψηλότερη κορυφή του βρισκόταν στην Ιταλία και να μας αφήσουν ήσυχους οι γάλλοι με τις διεκδικήσεις τους. Μάθαινες το όνομα του πρώτου αναρριχητή που είχε σκαρφαλώσει στην κορυφή του. Ερχόταν ύστερα ο διπλανός σου μ’ένα τεράστιο γεωγραφικό άτλαντα της Εγκυκλοπαίδειας Μπριτάνικα και σούδειχνε τον πίνακα κατάταξης με τα πιο ψηλά βουνά. Κατηγορία Ευρώπη: το Λευκό Όρος στην τέταρτη θέση. Απίστευτο! Πρώτο ήταν το Ελμπρους,στον Καύκασο της ΕΣΣΔ, δεύτερο το Ντικχ-τάου κιαυτό στον Καύκασο, τρίτο το Καζμπέκ, πάντα στον Καύκασο. Και όλα πάνω από πέντε χιλιάδες μέτρα ύψος. Πως και δεν σου είχε μιλήσει ποτέ κάποιος γιαυτόν τον Καύκασο; Έχαναν όλοι το χρόνο τους με τα Ουράλια όρη για ν’αποφασίσουν αν τονιζόταν στο «α» η στο «ου» κι έτσι δεν αντιλαμβανόντουσαν την ύπαρξη αυτής της τρύπας ,στο βάθος του χάρτη της Ευρώπης που ούτε κι έφτανε καλά καλά μέχρι τον Καύκασο. Κι αν ο Καύκασος βρισκόταν στην Ευρώπη, τότε και η Κασπία θάλασσα θάπρεπε να βρίσκεται εκεί η τουλάχιστον η μια της όχθη, οπότε τι Λαντόγκα και Ονέγκα, αυτή ήταν η πιο μεγάλη λίμνη της Ευρώπης κι αφήστε ορισμένους να λένε ότι αυτό δεν ήταν σωστό αφού το νερό της Κασπίας ήταν λίγο πιο αλμυρό γιαυτό και την έλεγαν θάλασσα. Το ίδιο έργο και με τις πόλεις, ένα ζήτημα λεπτό από μόνο του λόγω των πολεοδομικών συγκροτημάτων που διόγκωναν τον πληθυσμό του Παρισιού και από δύο εκατομμύρια τον ανέβαζαν τουλάχιστον στα εννέα. Κι ύστερα πεταγόταν κάποιος και σου έλεγε πως η μεγαλύτερη πόλη της Ευρώπης ήταν η Ιστανμπούλ (Στμ: η Κωνσταντινούπολη) που βρίσκεται στην Τουρκία,δηλαδή στην Ασία, αλλά που στην πραγματικότητα το μεγαλύτερο κομμάτι της βρίσκεται στο ευρωπαϊκό τμήμα της. Και πάντως δεύτερη ερχόταν η Μόσχα, την ξέχασες; Στην ευρωπαϊκή Ρωσία , οχτώ εκατομμύρια κάτοικοι. Και για τα ποτάμια, άλλοι καυγάδες. Άλλος έλεγε ότι το μεγαλύτερο ποτάμι ήταν ο Δούναβης, άλλος ο Βόλγας που στην πραγματικότητα βρίσκεται απ’την από δω μεριά των Ουραλίων, πάνω από τον Καύκασο και χύνεται κι αυτός στην Κασπία θάλασσα. Για τις άλλες ηπείρους δεν υπήρχαν τέτοια προβλήματα: Αμαζόνιος και Ακουκάγκουα, Κιλιμάντζαρο και λίμνη Βικτόρια, Κίτρινος Ποταμός και Έβερεστ. Κανένα πρόβλημα,καμιά αμφισβήτηση. Αλλά, για μισό λεπτό, μήπως τελικά η Ευρώπη δεν είναι ακριβώς μια ήπειρος; Μα τι λες. Και τότε τι είναι; Γεμάτος αμφιβολίες,στο διάλειμμα προσπαθούσες να ηρεμήσεις, ξεφυλλίζοντας το άλμπουμ με τις εικόνες, αλλά κι εκεί γινόταν της τρελής. Για το Κύπελλο Ουέφα η Ίντερ πήγαινε να παίξει στην Τραπεζούντα, στη Μαύρη Θάλασσα, στο ασιατικό τμήμα της Τουρκίας. Το Ισραήλ έπαιζε στους προκριματικούς του Μουντιάλ με τις ευρωπαϊκές ομάδες και η Μακάμπυ του Τελ Αβίβ, στο μπάσκετ, έσπαγε τα κόκαλα σε έλληνες και ισπανούς. Ευτυχώς, σαυτά τα χρόνια της αθωότητας, δεν γνωρίζαμε τίποτα περί Δικτύου Ευρωπαϊκού Κινηματογράφου,το δίκτυο των κινηματογραφικών αιθουσών που δημιουργήθηκε για να ενισχύσει τις ευρωπαϊκές ταινίες. Αν το γνωρίζαμε, το μόνο που θα γινόταν θα ήταν να μεγαλώσει ακόμα περισσότερο η σύγχυση μας. Πριν από κάθε προβολή, γινόταν μια μίνι κινηματογραφική παρουσίαση των πόλεων που αναφερόντουσαν στην ταινία. Δείτε λοιπόν: Στοκχόλμη,Ραμάλλα,Κάϊρο, Δαμασκός. Πατέρα, η Δαμασκός δεν βρίσκεται στη Συρία; Σιγά να μην είναι Ευρώπη η Συρία. Αφού ο Μπους δεν βλέπει την ώρα να την βομβαρδίσει κι αυτή…. Τέλος πάντων, τέλος η ψυχαγωγία. Άφηνες κατά μέρος την γεωγραφία κι έπιανες τη μυθολογία. Ο μύθος της Ευρώπης. Αυτή λοιπόν η Ευρώπη ήταν μια πανέμορφη νεαρή κοπέλα, αδελφή του Κάδμου, του Φοίνικα που έφερε το αλφάβητο στην Μίλητο. Για μια στιγμή! Αν δεν κάνω λάθος οι Φοίνικες κατοικούσαν στα μέρη του Λιβάνου και έφτιαχναν πλοία με το ξύλο του κέδρου. Λες να ήταν η Ευρώπη αδελφή ενός λιβανέζου και να μην ήταν ούτε κι αυτή ευρωπαία; Ίσως, όμως αυτή η αδελφή να γεννήθηκε αργότερα, όταν ο Κάδμος και η οικογένεια του μετακόμισαν στη Μίλητο, που αν προσέξατε βρίσκετε στις ακτές της Τουρκίας, στην Ασία. Μα αφού βρε άσχετε-σου λέει το βιβλίο της ιστορίας, την επόμενη ώρα- την Μίλητο στον 5ο αιώνα την συμπεριλάμβαναν στην Ευρώπη. Και στην Μίλητο γεννήθηκε η φιλοσοφία του Θαλή, του Αναξίμανδρου του Αναξιμένη. Δικιά μας υπόθεση, ευρωπαϊκή. Ο πρώτος απ’τους τρεις φιλόσοφους έγινε σταρ όταν πρόβλεψε μια έκλειψη. Έκανε χρήση των υπολογισμών κάποιων αστρονόμων από την Μεσοποταμία, αλλά δεν το είπε πουθενά. Κατά την γνώμη του το Σύμπαν, από κάτω, ήταν φτιαγμένο από νερό. Ενώ ο Αναξιμένης, προτιμούσε τον αέρα. Ο Αναξίμανδρος- που καταπιανόταν στα κρυφά με εφευρέσεις των βαβυλωνίων- έλεγε ότι η ουσία των πάντων ήταν το «άπειρον». Για μισό λεπτό: ο ένας λέει ο αέρας, ο άλλος το νερό, πως γίνεται κι ο τρίτος να μιλάει για το «άπειρον» κι όχι για την φωτιά, τη γη, το ξύλο; Ο καθηγητής Τζιοβάνι Σεμεράνο μας απαντά ότι ο όρος «άπειρον» δεν σημαίνει το αχανές, αλλά προέρχεται από την ακκαδική λέξη «έπερου», στα αραβικά «αφρ», στα εβραϊκά της Βίβλου «αφαρ» και σημαίνει σκόνη,η αμέτρητη άμμος της ερήμου, θυμήσου ότι είσαι από χώμα (σκόνη) και στο χώμα θα καταλήξεις. Τα πάντα είναι φτιαγμένα από «σκόνη», τίποτα το παράξενο. Κι αυτοί οι έλληνες-οι γιαπωνέζοι των αρχαίων χρόνων- δεν σταματούσαν μόνο στους υπολογισμούς και τις ανακαλύψεις. Από τους γείτονες της Μεσοποταμίας, έπαιρναν και τις λέξεις: στην ακκαδική γλώσσα υπάρχει η λέξη «έρεμπου» που σημαίνει δύση. Ε ναι λοιπόν, φαίνεται πως η λέξη Ευρώπη προέρχεται ακριβώς από αυτήν- μιας και για τους λαούς της Μεσοποταμίας, η Ευρώπη ήταν το Φαρ Ουέστ. Και μαζί με το όνομα, από εκεί μας έρχονται και τα μαθηματικά (ακόμη και το θεώρημα του Πυθαγόρα φαίνεται πως δεν ήταν τελείως δικό του), η αστρονομία, η ιατρική, φιλοσοφικές λέξεις και μουσικά όργανα όπως η λύρα των ελλήνων λυρικών («κίνουρα» στα ελληνικά, «κίνναρου» στα ακκαδικά). Πριν από καιρό είδα μια εκπομπή στην τηλεόραση, για το Ιράκ, την αρχαία Μεσοποταμία. Το χαρακτήριζε σαν την κοιτίδα του ισλαμικού πολιτισμού του 7ου αιώνα. Σύμφωνοι, αν όμως έλεγε η «μήτρα και ο πλακούντας του ευρωπαϊκού πολιτισμού; Θα τους ήταν πιο δύσκολο να βομβαρδίσουν τη Βαγδάτη; Ίσως όχι. Ορισμένες ευρωπαϊκές κυβερνήσεις, σαυτήν την περίπτωση έβγαλαν από τα συρτάρια τους και χρησιμοποίησαν ξανά ένα παλιό δυισμό πολύ αγαπητό στους έλληνες που τον είχαν εκμεταλλευτεί και ξαναθέσει απ’την εποχή του πολέμου κατά των περσών. Τη δημοκρατία και την ελευθερία, την αυτονομία της Ευρώπης κατά της τυραννίας, της σκλαβιάς, του ασιατικού δεσποτισμού. Οι έλληνες-εξαιρετικοί στην βιομηχανική κατασκοπεία, αλλά κάθε άλλο παρά βλάκες- κατάλαβαν αμέσως πόσο ήταν δύσκολο να χαράξουν γεωγραφικά σύνορα ανάμεσα σαυτούς, τους ευρωπαίους και τους άλλους, τους ασιάτες. Κι όπως η μικρούλα Ευρώπη έκανε τα πάντα για να ξεφύγει από τις φλογερές περιπτύξεις του Δία έτσι και η νέα ήπειρος ήταν κάτι το άπιαστο. Χρειαζόντουσαν ιδέες και έννοιες για να στηρίξουν την ταυτότητα της. Έτσι για λίγο διάστημα, η διάκριση μεταξύ ευρωπαίων «πολιτών» και ασιατών «υποτελών» ήταν καλή για να εξηγεί τα πράγματα. Στη συνέχεια, όμως, ήλθε ο Μέγας Αλέξανδρος και τράβηξε μέχρι τον Ινδό ποταμό τα ανατολικά σύνορα της επικράτειας του. Σαυτό το σημείο τι έννοια είχε να ξεχωρίζονται οι λαοί σε ασιάτες και ευρωπαίους αφού όλοι είχαν τον ίδιο μονάρχη; Κι επειδή η έννοια της Ευρώπης ήταν ασαφής, από τη στιγμή που έχασε το παλιό της περιεχόμενο, εξασθένισε, αφήνοντας χώρο σε ευρύτερες και ουσιωδέστερες διχοτομίες. Ρωμαίος κατά βαρβάρων, για παράδειγμα. Ανεξάρτητα αν είχες γεννηθεί στην Ταγέστη της Αφρικής ,όπως ο Άγιος Αυγουστίνος, η στη Μασσαλία της Γαλλίας. Αρκεί να μην ήσουν από τα μέρη πέρα από τον Δούναβη, από την βάρβαρη Παννονία δηλαδή την Ουγγαρία, δηλαδή την Ευρώπη. Χριστιανός κατά ειδωλολάτρη, μετά την κατάρρευση της Αυτοκρατορίας. Και ο Φρειδερίκος Σαμπό μας θυμίζει τα λόγια του Πάολο Ορόζιο ο οποίος τον 5ομ.Χ. αιώνα ευχαριστούσε το Θεό για τις εισβολές των βαρβάρων που έδωσε την ευκαιρία σε νέους λαούς να έλθουν σ’επαφή με τον Χριστιανισμό και να βαπτιστούν. Σαν απειλή δεν ακούγεται κι άσχημα, για όσους θέλουν να ασφαλίσουν τα λουκέτα του Οχυρού Ευρώπη και να εξάγουν δημοκρατία έξω από τα σύνορα. Αν πράγματι θέλεις να επικοινωνήσεις με κάποιον, τουλάχιστον κάλεσε τον σε γεύμα. Τελικά, μετά το Σχίσμα, χριστιανός ρωμαίος κατά χριστιανού της Ανατολής. Φράγκος κατά βυζαντινού, απλός και ανοικτός κατά πολύπλοκου και καχύποπτου, μια αντίθεση που φτάνει μέχρι και την γλώσσα. Μια αντίθεση που ανέδειξε την Ευρώπη, σαν εχθρά του Βυζαντίου, στην Εγγύς Ανατολή και μιας Αφρικής που είχε περάσει στα χέρια των Μουσουλμάνων. Τότε ο όρος Χριστιανός της Δύσης και Ευρωπαίος κατέληξε να σημαίνει το ίδιο πράγμα. Όμως η ταύτιση γεωγραφικών και ιδεολογικών ορίων γέννησε τέρατα και παραλογισμούς, αφού η Ελλάδα που κάποτε ονόμαζε τον εαυτό της Ευρώπη, τώρα κατέληξε στην άλλη όχθη, περιμένοντας τους Οθωμανούς να την απαγάγουν και να την βγάλουν οριστικά έξω από την ήπειρο που αυτή η ίδια είχε βαφτίσει. Από κει και ύστερα, με τις κατακτήσεις και τους ιεραπόστολους, η έννοια του «χριστιανού» διευρύνεται κατά πολύ για να στηρίξει την έννοια της Ευρώπης και να της δώσει σάρκα και οστά. Κι έρχεται η εποχή του Ανθρωπισμού, της Αναγέννησης και του διαφωτισμού: από τον Μακιαβέλι μέχρι τον Βολτέρο η ανάγκη για μια νέα αντίληψη για την Ευρώπη και τους πολίτες της, αυτή τη φορά μια λαϊκή αντίληψη, διάνυσε μια πορεία με πολλές παλινδρομήσεις.Μια ανάγκη που έφτασε μέχρι τις μέρες μας. Αποδεικνύοντας ότι πράγματι-χωρίς να θέλουμε να δημιουργήσουμε προβλήματα στους γεωγράφους- η Ευρώπη περισσότερο κι από απλή ήπειρος, είναι ένας μύθος, μια ιδέα. Έτσι σήμερα στα σημερινά και σύγχρονα σχολειά δεν θάπρεπε να την μελετάμε ξεχωριστά στο μάθημα της Γεωγραφίας, αφού σαυτό μπορεί και να ενσωματωθεί με την Ασία, αλλά θάπρεπε ν’αποτελέσει αντικείμενο μελέτης στο μάθημα της Κοινωνιολογίας,σαν ένα νέο μάθημα πολύ πρωτοποριακό, τόσο πρωτοποριακό που κανένα παιδί οκτώ χρονών να μη μπορεί μέχρι τώρα να πει τι ακριβώς αφορά. Κι ένας καλός δάσκαλος αυτού του μαθήματος θα μπορούσε να ξεκινήσει λέγοντας πως υπάρχουν πολλές Ευρώπες. Υπάρχει η Ευρώπη του ευρώ, της σχέσεις ελλείματος/ΑΕΠ,της ανεργίας και της εκμετάλλευσης, των πολιτών Σένγκεν κατά των εξωκοινοτικών, όπως κάποτε Ρωμαίοι κατά βαρβάρων, χριστιανοί κατά ειδωλολατρών,Φράγκοι κατά Βυζαντινών. Μετά υπάρχει η Ευρώπη των αθλητικών Κυπέλλων. Η Ευρώπη του κινηματογράφου. Η Ευρώπη που ανασαίνεις στο Παρίσι,στο Βερολίνο και στη Μαδρίτη,στις μεικτές συνοικίες ντόπιων και μεταναστών του Κρόυτσμπεργκ, του Μπαρμπύ κλπ. Τόποι κοινωνικών πειραματισμών και διενέξεων, διαλόγου και μαχαιρωμάτων. Τόποι όπου μια νέα Ευρώπη, με δυσκολία προσπαθεί να καρπίσει και να οριστεί. Κι ύστερα υπάρχει και η Ευρώπη της Φλωρεντίας της 9ης του Νοέμβρη του 2002,στο απέραντο μάζεμα του Κοινωνικού Φόρουμ, που είναι και η Ευρώπη κατά του διαρκούς πολέμου, μια ήπειρος διαιρεμένη σύμφωνα με τις επιλογές των κυβερνήσεων, αλλά ενιαία σύμφωνα με την πλειοψηφία της κοινής γνώμης. Το ωραίο με την Ευρώπη είναι ότι ο μύθος της ποτέ δεν κατάφερε να πάρει σάρκα και οστά,να οριστεί μια για πάντα, να επιβάλλει την άποψη του πάνω στους ανθρώπους. Δεν κατάφερε ποτέ να απελευθερωθεί από τις ανησυχίες των καιρών, από τις ανάγκες της πολιτικής, από τις απόψεις των φιλοσόφων. Το αποτέλεσμα; Κανείς να μη μπορεί να αναφερθεί σε Ρίζες,σε Παράδοση, σε μια Ευρώπη που κάποτε ήταν νέα, σ’ένα συγκεκριμένο γεωγραφικό και ιδεολογικό χώρο,με σύνορα που πρέπει να διαφυλάξουμε. Όποιος το επιχειρήσει θα διαψευστεί σίγουρα. Αυτό σημαίνει πως η Ευρώπη είναι ακόμα ένας γόνιμος μύθος, χρήσιμος, ικανός ν’αγκαλιάσει τις επιθυμίες μας και τις φωνές μας. Αυτό σημαίνει ότι θα πρέπει να λερώσουμε τα χέρια μας με τη λάσπη αυτού του μύθου, χωρίς να φοβόμαστε μήπως μας τον αρπάξει άλλος μέσα απ’τα χέρια μας για να δώσει σχήμα και μορφή στο άγαλμα του ευρωπαϊκού εθνικισμού η για να σηκώσει τα τοίχοι ενός στρατιωτικού και οικονομικού Οχυρού. Λόγω της ιστορίας της,των περιπετειών της, της γεωγραφικής της θέσης, η Ευρώπη μπορεί να γίνει μια έννοια, μια πολιτική και κοινωνική άποψη, ένα σχέδιο ανθρώπινης κοινότητας ευρύ και αποδεκτό που να υπαινίσσεται ένα γεωγραφικό χώρο αλλά που να ξεπερνάει και να καταργεί την ίδια την ιδέα του χώρου,της πατρίδας,του έθνους. Δεν θάναι εύκολο, αξίζει όμως να προσπαθήσουμε γιαυτό..

ΠΗΓΗ-indymedia

Advertisements

Παραμύθι….ΔΡΟΜΟΙ ΤΩΝ ΤΡΑΓΟΥΔΙΩΝ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ(Wu Ming)

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s